Cách đọc trọn một cuốn sách dày khi đã quen đọc lướt trên điện thoại

Muốn đọc trọn một cuốn sách dày khi đã quen đọc lướt, hãy coi nó như một chuyến đi dài chứ không phải một lần chạy nước rút: chia thành phần nhỏ đều đặn mỗi ngày, có chỗ ngồi cố định, giữ một tờ ghi nhân vật hay ý chính, và cho phép mình bỏ nếu sau khoảng 50 trang vẫn không hợp. Một cuốn 500 trang, mỗi ngày 20 trang, xong trong chưa đầy một tháng.

Vì sao sách dày đáng sợ hơn thực tế

Cầm một cuốn 800 trang, ta nhìn thấy cả khối giấy cùng lúc, và não tự tính: "Biết bao giờ mới xong". Cảm giác ấy đến trước khi ta đọc chữ nào. Trong khi đó, nhiều người đọc trên điện thoại mỗi ngày lượng chữ chẳng ít hơn mấy chục trang sách, chỉ là chia vụn ra nhiều mẩu.

Các tổng hợp nghiên cứu về tốc độ đọc, như phân tích năm 2019 của nhà tâm lý học Marc Brysbaert, ước lượng người lớn đọc thầm văn xuôi tiếng Anh trung bình khoảng 230–260 từ mỗi phút. Tiếng Việt và cách dàn trang khác, nên chỉ dùng như một mức hình dung. Với tốc độ như vậy, một trang sách vài trăm chữ mất chừng một đến hai phút. Phép tính đơn giản dưới đây cho thấy sách dày không dài như cảm giác:

Hai mươi trang mỗi ngày là chừng nửa tiếng với sách dễ đọc. Đó là thời lượng của một bữa sáng chậm hay một chuyến xe buýt. Đọc trọn một cuốn dày, như vậy, ít khi là chuyện thiếu thời gian; thường là chuyện chịu ngồi đủ lâu ở mỗi lần đọc.

Chọn đúng cuốn và đúng bản

Nhiều lần bỏ dở không do mình, mà do chọn sai.

• Chọn cuốn mình thật muốn đọc, không phải cuốn "nên đọc". Danh sách sách kinh điển có giá trị, nhưng cuốn đầu tiên sau thời gian dài đọc lướt nên là thứ mình tò mò thật sự.
• So bản dịch. Cùng một tác phẩm nước ngoài có thể có vài bản dịch tiếng Việt khác nhau về độ trôi chảy. Đọc thử trang đầu vài bản ở hiệu sách hay thư viện trước khi chọn.
• Chọn bản in dễ đọc. Chữ quá nhỏ, giấy mỏng thấu chữ trang sau làm mỏi mắt nhanh. Sách nặng quá thì khó cầm khi nằm; có người chọn bản điện tử chỉ để đỡ cổ tay.
• Bắt đầu bằng sách dày mà dễ. Một bộ tiểu thuyết phiêu lưu nhiều tập hay một cuốn hồi ký cuốn hút là bước đệm tốt trước khi thử những cuốn khó như sử thi hay triết học.

Quy tắc 50 trang

Nancy Pearl, một thủ thư người Mỹ nổi tiếng với các danh sách giới thiệu sách, đưa ra "quy tắc 50": cho một cuốn sách 50 trang; nếu vẫn không thấy hứng thú, bỏ mà không cần áy náy. Người trên 50 tuổi thì lấy 100 trừ tuổi mình ra để có số trang. Quy tắc này nghe ngược với chuyện rèn kiên nhẫn, nhưng thật ra nó giúp kiên nhẫn có chỗ đặt đúng: kiên nhẫn với một cuốn đáng đọc, không phải lì với một cuốn không hợp.

Thiết lập nhịp đọc mỗi ngày

Thói quen đọc sâu bền nhất thường gắn vào một mốc có sẵn trong ngày. Vài cách người đọc lâu năm hay dùng:

1. Một giờ, một chỗ cố định. Ví dụ hai mươi phút sau bữa tối ở ghế bên cửa sổ. Lặp lại đủ lâu, ngồi xuống chỗ đó là tự muốn mở sách.
2. Đặt mục tiêu theo trang, không theo thời gian. "Hai mươi trang" dễ thấy tiến độ hơn "nửa tiếng", và tránh cảnh ngồi đủ giờ mà mắt lướt qua chữ không đọng gì.
3. Dừng giữa chương. Dừng khi đang hấp dẫn, hôm sau dễ quay lại hơn là dừng đúng cuối chương.
4. Để điện thoại ở phòng khác trong giờ đọc. Thói quen đọc lướt mạnh nhất khi có màn hình trong tầm tay.
5. Mang sách theo. Một cuốn trong túi biến mười phút chờ ở phòng khám thành mười trang.

Lý thuyết về đọc sâu và đọc lướt, đọc giấy và đọc màn hình đã có nhiều bài phân tích riêng. Ở đây chỉ cần nhớ một điều thực tế: người quen lướt thường thấy bứt rứt trong mười lăm phút đầu mỗi buổi đọc. Cảm giác đó giảm dần sau một hai tuần đọc đều. Đó chính là phần kiên nhẫn phải trả trước.

Giữ mạch với sách nhiều nhân vật, nhiều tầng ý

Sách dày khó không chỉ vì dài, mà vì nhiều thứ phải nhớ. Tiểu thuyết Nga có thể có hàng chục nhân vật, mỗi người vài cách gọi. Sách lịch sử nhảy qua lại nhiều mốc năm.

• Tờ nhân vật. Một tờ giấy kẹp ở bìa, mỗi khi gặp nhân vật mới thì ghi tên và một dòng: "con trai cả, làm quân y". Nhiều bản in có sẵn danh sách nhân vật ở đầu sách, nên xem trước.
• Tóm một câu mỗi chương. Cuối mỗi chương ghi một câu tóm tắt. Khi bị gián đoạn vài ngày, đọc lại các câu tóm là bắt lại mạch.
• Đánh dấu nhẹ. Bút chì gạch chân câu hay, dấu hỏi bên lề chỗ chưa hiểu. Không cần dừng tra cứu ngay; ghi lại để sau.
• Kết hợp sách nói. Có người nghe bản sách nói khi đi đường rồi đọc tiếp bản giấy ở nhà. Đó vẫn là đọc trọn.

Khi bị kẹt giữa chừng

Hầu như ai cũng có một "vùng sa mạc" ở khoảng giữa sách dày: hứng thú ban đầu đã qua, kết thúc còn xa. Đây là lúc cần kiên nhẫn nhất.

Đọc cùng người khác cũng giúp vượt sa mạc. Một nhóm hai ba người hẹn nhau mỗi tuần đọc đến chương nào, cuối tuần nhắn vài dòng cảm nghĩ, tạo ra một lời hẹn nhẹ nhàng mà khó bỏ.

Góc nhìn hôm nay: một cuốn dày mỗi mùa

Không cần đặt mục tiêu năm mươi cuốn mỗi năm. Một cuốn dày đọc trọn mỗi mùa, bốn cuốn một năm, đã đủ để lấy lại khả năng ngồi với một mạch chữ dài. Thư viện tỉnh, thư viện quận, thư viện trường đại học đều cho mượn sách miễn phí hoặc phí rất thấp, là chỗ tốt để thử nhiều cuốn trước khi chọn một cuốn để đi đến cùng.

Khi gấp trang cuối của cuốn sách dày đầu tiên sau nhiều năm, nhiều người kể cảm giác giống như vừa leo xong một con dốc dài: mỏi, nhưng nhìn lại thấy mình đi được xa. Cảm giác đó là phần thưởng mà không mẩu tin ngắn nào cho được.