Chờ giá giảm rồi mới mua đáng làm khi món đồ có chu kỳ giá dễ đoán, bạn chưa cần dùng ngay, và cái giá của việc chờ (bất tiện, hàng hết, thời gian canh) nhỏ hơn số tiền tiết kiệm được. Điện thoại sắp có đời mới, đồ điện tử theo mùa khuyến mãi lớn, quần áo trái mùa thường thoả cả ba điều kiện. Vé máy bay dịp cao điểm, thuốc men, đồ sửa chữa thiết yếu thì thường không: chờ có khi còn đắt hơn.
Chờ là một quyết định, và nó có giá
Người ta hay nghĩ chờ là "chưa quyết". Thật ra chờ cũng là một lựa chọn, với cái giá riêng:
- Giá của việc thiếu món đồ: chiếc điện thoại cũ chập chờn làm lỡ cuộc gọi việc, cái máy giặt hỏng bắt cả nhà giặt tay.
- Rủi ro giá không giảm mà tăng: vé tàu xe dịp lễ, vật liệu xây dựng lúc khan hàng.
- Rủi ro hết hàng: mẫu bạn thích không còn size, không còn màu.
- Thời gian và sự chú ý: canh giá, so sánh, đặt nhắc nhở. Mấy tuần ngó điện thoại để tiết kiệm vài chục nghìn có khi không đáng.
Kiên nhẫn có ích ở đây là kiên nhẫn có tính toán: chờ khi chờ có lợi, mua ngay khi chờ không có lợi. Kinh tế học gọi đây là "giá trị của việc chờ": quyền hoãn quyết định có giá trị khi có khả năng thông tin mới hoặc giá mới xuất hiện.
Những món thường đáng chờ
Điện thoại và đồ điện tử sắp có đời mới
Các hãng điện thoại lớn ra mẫu mới theo nhịp khá đều mỗi năm. Khi đời mới ra mắt, đời trước thường được giảm giá hoặc bán kèm ưu đãi. Nếu chiếc máy hiện tại vẫn dùng được và bạn không cần tính năng mới nhất, chờ tới sau đợt ra mắt thường là cách mua được giá tốt hơn. Ngược lại, mua một đời máy đúng vài tuần trước khi đời mới ra là thời điểm kém nhất.
Các đợt khuyến mãi lớn theo lịch
Thương mại điện tử ở Việt Nam có các ngày giảm giá quen thuộc như 9/9, 10/10, 11/11, 12/12, Black Friday cuối tháng 11, và mùa mua sắm trước Tết. Đồ gia dụng, mỹ phẩm, đồ điện tử nhỏ thường giảm mạnh vào những ngày này. Nếu món đồ không gấp, ghi vào danh sách và chờ đợt kế tiếp là hợp lý.
Hàng theo mùa
Áo khoác bán rẻ khi trời bắt đầu ấm, quạt và điều hoà rẻ hơn lúc trời mát. Mua trái mùa đòi hỏi biết trước nhu cầu của mình, và chịu cảm giác cất món đồ đó cả nửa năm.
Hàng trưng bày, hàng đổi trả, đồ đã qua sử dụng
Một cách chờ khác là chờ hàng "hạ cấp" một chút: máy trưng bày, hàng hộp móp, hàng đổi trả còn bảo hành, hoặc đồ cũ của người dùng kỹ. Món đồ không mới tinh nhưng giá mềm hơn hẳn. Kiểu này đòi hỏi kiên nhẫn theo nghĩa khác: kiểm kỹ tình trạng, hỏi rõ bảo hành, và chấp nhận rằng không phải lúc nào cũng có đúng mẫu mình muốn. Đồ điện tử cũ nên mua ở nơi có địa chỉ rõ ràng, có giấy tờ, để tránh mua phải hàng không rõ nguồn gốc.
Những món thường không nên chờ
- Vé tàu xe, máy bay dịp Tết và lễ lớn. Nhu cầu dồn vào vài ngày, giá thường tăng khi ngày đi gần lại, chỗ đẹp hết sớm. Với những dịp này, đặt sớm thường tốt hơn chờ "săn vé rẻ phút chót". Câu chuyện "mua vé vào thứ Ba thì rẻ" đã được nhắc đi nhắc lại nhiều năm, nhưng giá vé ngày nay do hệ thống định giá thay đổi liên tục, khó có quy luật cố định nào đúng mãi.
- Thuốc, đồ y tế, đồ an toàn. Mũ bảo hiểm, bình chữa cháy, thuốc cần dùng. Tiết kiệm vài chục nghìn không đáng với rủi ro.
- Đồ thay thế cho thứ vừa hỏng mà cả nhà đang cần. Bình nóng lạnh mùa đông, tủ lạnh mùa hè.
- Thứ có số lượng giới hạn mà bạn thật sự muốn. Chỗ ngồi ở một lớp học, vé một buổi diễn.
| Loại món đồ | Có nên chờ | Dấu hiệu nên chờ | Dấu hiệu nên mua ngay |
|---|---|---|---|
| Điện thoại, máy tính | Thường nên | Máy cũ còn dùng được, đời mới sắp ra | Máy cũ hỏng, cần cho công việc |
| Đồ gia dụng không gấp | Thường nên | Sắp có đợt khuyến mãi lớn | Đồ cũ hỏng, ảnh hưởng sinh hoạt |
| Quần áo theo mùa | Tuỳ | Mua cho mùa sau, biết rõ size | Cần mặc ngay mùa này |
| Vé dịp Tết, lễ lớn | Thường không | Hiếm khi có | Lịch đi đã chắc |
| Thuốc, đồ an toàn | Không | Không có | Luôn mua khi cần |
Bẫy của các đợt giảm giá
Giá gốc bị nâng trước khi giảm
Một chiêu cũ: nâng giá niêm yết vài tuần trước đợt khuyến mãi rồi "giảm 50%" về đúng giá thường. Người chờ đợi tưởng mình được lợi mà không được gì. Cách đỡ đơn giản là ghi lại giá món đồ bạn để ý từ sớm, hoặc dùng công cụ theo dõi lịch sử giá trên các sàn thương mại điện tử.
Mua thêm vì đang giảm
Đợt giảm giá dễ biến "chờ để mua đúng thứ mình cần" thành "mua thêm vì rẻ". Tiền tiết kiệm trên món định mua có khi không bù được tiền chi cho món không định mua. Chuyện mua sắm bốc đồng và các luật chờ trước khi mua đã có nhiều bài riêng; ở đây chỉ nhắc: danh sách viết từ trước đợt giảm giá là tấm khiên tốt nhất.
Chờ mãi không mua
Ngược lại, có người chờ mãi một mức giá lý tưởng không bao giờ tới, trong lúc đã chịu bất tiện mấy tháng. Đặt trước một mức giá chấp nhận được và một thời hạn: tới mức đó hoặc tới ngày đó thì mua, không chờ thêm.
Cảm giác hối tiếc: lý do ẩn khiến ta chờ quá lâu hoặc mua quá vội
Phần lớn sự giằng co quanh chuyện chờ giá đến từ nỗi sợ hối tiếc: sợ mua xong tuần sau giảm, hoặc sợ chờ xong giá lại tăng. Nghiên cứu tâm lý về hối tiếc, như các công trình của Thomas Gilovich và Victoria Medvec thập niên 1990, gợi ý rằng trong ngắn hạn người ta day dứt vì việc đã làm, còn về lâu dài lại day dứt nhiều hơn vì việc đã không làm. Với chuyện mua một món đồ, cả hai nỗi day dứt đều nhỏ hơn ta tưởng và qua rất nhanh.
Một mẹo nhỏ: chấp nhận trước rằng mình sẽ không mua được ở giá thấp nhất. Mục tiêu là giá hợp lý, không phải giá đáy. Ai cố mua đúng đáy, dù là điện thoại hay bất cứ thứ gì, thường tốn nhiều công sức hơn số tiền tiết kiệm được.
Góc nhìn hôm nay: một quy trình nhỏ
- Hỏi: mình cần nó khi nào? Nếu câu trả lời là "ngay", bỏ qua chuyện chờ.
- Hỏi: giá món này có chu kỳ không? Đời máy mới, đợt khuyến mãi, mùa vụ.
- Ghi giá hôm nay và các nơi bán, để sau này biết giảm thật hay giảm giả.
- Đặt mức giá chấp nhận và ngày cuối cùng. Tới một trong hai thì mua.
- Mua xong thì thôi theo dõi giá. Nhìn tiếp chỉ tự làm khổ mình.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chờ điện thoại đời mới ra rồi mới mua?
Nếu máy hiện tại vẫn dùng được, chờ tới sau đợt ra mắt thường giúp mua đời trước với giá tốt hơn hoặc mua đời mới với nhiều lựa chọn hơn. Nếu máy đã hỏng và bạn cần cho công việc, mua ngay hợp lý hơn.
Vé máy bay Tết nên mua sớm hay chờ?
Với dịp Tết và lễ lớn, nhu cầu dồn vào vài ngày nên giá thường tăng khi gần ngày đi và chỗ đẹp hết sớm. Khi lịch đã chắc, đặt sớm thường an toàn hơn chờ vé rẻ phút chót.
Làm sao biết đợt giảm giá là thật?
Ghi lại giá món đồ từ trước đợt khuyến mãi hoặc xem lịch sử giá trên sàn thương mại điện tử. Nếu giá "sau giảm" bằng giá thường mấy tuần trước, đó là giảm giả.
Chờ giá giảm có phải là kiên nhẫn không?
Là kiên nhẫn có tính toán khi cái lợi của việc chờ lớn hơn cái giá phải trả. Chờ mãi một mức giá lý tưởng trong khi đang chịu bất tiện thì không còn là kiên nhẫn có ích nữa.
Vì sao mua xong thấy giá giảm lại khó chịu đến vậy?
Vì nỗi sợ hối tiếc và cảm giác mất mát. Nghiên cứu cho thấy những day dứt kiểu này thường qua nhanh hơn ta tưởng. Mua xong thì ngừng theo dõi giá là cách đơn giản để bớt khổ.
