Nghiên cứu tim Framingham là một nghiên cứu theo dõi sức khoẻ cư dân thị trấn Framingham, bang Massachusetts (Mỹ), bắt đầu năm 1948 với khoảng 5.209 người lớn và nay đã sang thế hệ thứ ba, gồm con và cháu của những người tham gia đầu tiên. Từ những lần khám định kỳ kéo dài nhiều chục năm, nghiên cứu đã chỉ ra rằng huyết áp cao, cholesterol cao, hút thuốc, ít vận động là những "yếu tố nguy cơ" gây bệnh tim. Cụm từ "yếu tố nguy cơ" mà bác sĩ dùng hằng ngày cũng phổ biến nhờ chính nghiên cứu này.
Khi bệnh tim còn là điều bí ẩn
Giữa thế kỷ 20, bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở Mỹ, nhưng người ta hiểu rất ít về nguyên nhân. Nhiều bác sĩ coi xơ vữa động mạch là chuyện tất yếu của tuổi già. Huyết áp tăng theo tuổi còn được một số người cho là bình thường, thậm chí cần thiết để máu tới được các cơ quan. Cái chết của Tổng thống Franklin D. Roosevelt năm 1945 vì xuất huyết não, sau một thời gian dài huyết áp rất cao, thường được nhắc lại như hình ảnh của thời kỳ ấy: cả những bác sĩ giỏi nhất cũng chưa biết nên làm gì với con số huyết áp.
Năm 1948, Cơ quan Y tế Công cộng Mỹ, rồi Viện Tim Quốc gia vừa thành lập, quyết định làm một việc mới: chọn một cộng đồng bình thường, khám thật kỹ những người còn khoẻ, rồi theo dõi họ trong nhiều năm, chờ xem ai mắc bệnh tim và người đó khác những người còn lại ở điểm nào.
Vì sao chọn Framingham
Framingham là một thị trấn công nghiệp cách Boston khoảng ba mươi km về phía tây. Nó đủ lớn để có vài nghìn người tham gia, đủ ổn định để người dân ít chuyển đi nơi khác, và trước đó đã từng hợp tác trong một chương trình y tế cộng đồng về bệnh lao. Người dân quen với việc làm khoa học cùng bác sĩ.
Nghiên cứu tuyển khoảng 5.209 người, cả nam lẫn nữ, tuổi từ 30 tới 62, chưa có dấu hiệu bệnh tim. Cứ khoảng hai năm một lần, họ quay lại phòng khám của nghiên cứu để được hỏi bệnh sử, khám lâm sàng, đo huyết áp, xét nghiệm máu, đo điện tim. Bác sĩ Thomas Dawber là giám đốc đầu tiên trong những năm đặt nền móng, sau đó là bác sĩ William Kannel.
Điều đáng nói: nghiên cứu không chữa bệnh cho họ, kết quả khám được gửi về bác sĩ riêng của mỗi người. Họ là tình nguyện viên, đi khám đều đặn qua hàng chục năm, nhiều người cho tới cuối đời. Không có sự kiên nhẫn của họ thì không có dữ liệu.
Ba thế hệ cùng một thị trấn
| Nhóm | Bắt đầu | Gồm ai | Số người (khoảng) |
|---|---|---|---|
| Nhóm gốc | 1948 | Người lớn 30–62 tuổi ở Framingham | 5.209 |
| Nhóm con cái | 1971 | Con của nhóm gốc và vợ/chồng của họ | Khoảng 5.100 |
| Nhóm Omni | 1994 và 2003 | Người thuộc các cộng đồng đa dạng hơn ở Framingham | Vài trăm người mỗi đợt |
| Thế hệ thứ ba | 2002 | Cháu của nhóm gốc | Khoảng 4.100 |
Việc mời con cháu tham gia cho phép các nhà khoa học tách được phần nào ảnh hưởng của gia đình, di truyền và lối sống. Nhóm Omni được thêm vào vì nhóm gốc gần như toàn người da trắng, chưa phản ánh dân cư đa dạng. Từ năm 1971, Đại học Boston trở thành đối tác điều hành cùng cơ quan nghiên cứu tim phổi quốc gia của Mỹ.
Những gì đã tìm ra, từng thập kỷ một
Mỗi phát hiện dưới đây cần nhiều năm theo dõi. Phải chờ đủ người mắc bệnh mới so sánh được, và phải chờ đủ lâu mới biết thứ đo năm nay có báo trước điều gì xảy ra mười năm sau.
- Khoảng 1960: hút thuốc lá làm tăng nguy cơ bệnh tim.
- Năm 1961: một bài báo của nhóm Framingham cho thấy cholesterol máu cao, huyết áp cao và bất thường điện tim liên quan tới nguy cơ bệnh mạch vành. Cụm từ "yếu tố nguy cơ" (risk factor) được dùng trong bài và từ đó phổ biến.
- Cuối thập niên 1960: vận động thể lực đi kèm nguy cơ thấp hơn, béo phì đi kèm nguy cơ cao hơn.
- Thập niên 1970: huyết áp cao làm tăng nguy cơ đột quỵ; mãn kinh đi kèm nguy cơ bệnh tim tăng ở phụ nữ.
- Thập niên 1980: cholesterol HDL ("mỡ tốt") cao đi kèm nguy cơ tử vong thấp hơn.
- Năm 1998: công bố cách tính điểm nguy cơ Framingham, giúp bác sĩ ước lượng khả năng một người mắc bệnh mạch vành trong mười năm tới.
Ngày nay ta coi những điều này là hiển nhiên. Nhưng trước Framingham, chúng chỉ là phỏng đoán. Phải có hàng nghìn người được đo đi đo lại trong hàng chục năm mới biến phỏng đoán thành bằng chứng.
Dữ liệu dài hạn trả lời cả những câu hỏi không liên quan tới tim
Giống như mọi kho dữ liệu dài hạn, Framingham dần được dùng cho những câu hỏi ngoài dự kiến. Nghiên cứu ghi lại cả quan hệ gia đình, bạn bè, hàng xóm của người tham gia để tiện liên lạc khi họ chuyển nhà. Năm 2007, hai nhà nghiên cứu Nicholas Christakis và James Fowler dùng chính các ghi chép này để phân tích xem béo phì có "lan" qua mạng lưới quan hệ xã hội hay không, và một năm sau làm tương tự với cảm giác hạnh phúc. Các kết quả ấy gây tranh luận về phương pháp, nhưng mở ra cả một hướng nghiên cứu mới.
Framingham cũng đóng góp cho nghiên cứu về sa sút trí tuệ, đột quỵ, rung nhĩ, loãng xương và di truyền học. Mẫu máu cất giữ từ hàng chục năm trước được dùng cho các phân tích gen mà người lấy mẫu năm xưa chưa thể hình dung.
Giới hạn cần biết
- Không phải ai cũng giống người Framingham. Nhóm gốc chủ yếu là người Mỹ da trắng. Cách tính điểm nguy cơ Framingham khi áp vào dân số khác, kể cả người châu Á, có thể ước lượng lệch, nên nhiều nước đã điều chỉnh hoặc dùng công cụ riêng.
- Liên quan chưa chắc là nguyên nhân. Nghiên cứu quan sát cho biết cái gì đi kèm với bệnh. Muốn chứng minh hạ cholesterol hay hạ huyết áp thật sự giảm bệnh, cần thêm các thử nghiệm có đối chứng, và nhiều thử nghiệm như vậy đã được làm sau đó.
- Kết quả về nhóm, không phán cho từng người. Điểm nguy cơ cho biết xác suất, không nói trước số phận một người cụ thể. Đọc kết quả sức khoẻ của mình nên hỏi bác sĩ.
Góc nhìn hôm nay: đo đều đặn, chờ đủ lâu
Bài học lớn nhất của Framingham là bài học về thời gian: nhiều điều quan trọng về sức khoẻ chỉ hiện ra khi nhìn qua hàng chục năm. Một lần đo huyết áp cao chưa nói lên nhiều. Huyết áp cao kéo dài nhiều năm thì nói lên rất nhiều.
- Khám sức khoẻ định kỳ và giữ lại kết quả. Một tập hồ sơ cũ cho bác sĩ thấy xu hướng, thứ mà một lần khám đơn lẻ không thấy.
- Biết các con số của mình: huyết áp, đường huyết, mỡ máu. Hỏi bác sĩ ngưỡng nào phù hợp với tuổi và tình trạng của bạn, đừng tự đặt mục tiêu theo sách báo.
- Thay đổi lối sống là việc nhiều năm. Bỏ thuốc lá, vận động đều, ăn bớt mặn không đổi con số trong một tuần; nhưng theo dữ liệu của những nghiên cứu như Framingham, thứ cộng dồn qua nhiều năm mới quyết định.
Muốn tìm hiểu thêm, trang chính thức của Framingham Heart Study có dòng thời gian các phát hiện và giới thiệu ba thế hệ tham gia. Cuốn A Change of Heart của Daniel Levy và Susan Brink kể lại lịch sử nghiên cứu bằng giọng dễ đọc.
Câu hỏi thường gặp
Nghiên cứu tim Framingham là gì?
Đó là nghiên cứu theo dõi sức khoẻ tim mạch của người dân thị trấn Framingham, bang Massachusetts, Mỹ, bắt đầu từ năm 1948. Người tham gia được khám định kỳ trong nhiều chục năm, và nay nghiên cứu đã sang thế hệ thứ ba.
Nghiên cứu Framingham bắt đầu với bao nhiêu người?
Nhóm gốc gồm khoảng 5.209 người lớn từ 30 tới 62 tuổi. Năm 1971 có thêm nhóm con cái, năm 2002 có thêm nhóm cháu, cùng các nhóm Omni để phản ánh cộng đồng đa dạng hơn.
Nghiên cứu Framingham tìm ra những gì?
Nghiên cứu góp phần xác lập huyết áp cao, cholesterol cao, hút thuốc, béo phì và ít vận động là các yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch. Cụm từ "yếu tố nguy cơ" phổ biến từ một bài báo của nhóm năm 1961.
Điểm nguy cơ Framingham là gì?
Đó là cách tính ước lượng khả năng một người mắc bệnh mạch vành trong mười năm, dựa trên tuổi, giới, huyết áp, cholesterol, hút thuốc và các yếu tố khác. Kết quả chỉ là xác suất và có thể lệch khi dùng cho dân số khác, nên cần bác sĩ diễn giải.
Vì sao nghiên cứu Framingham quan trọng?
Vì trước đó bệnh tim bị coi như điều tất yếu của tuổi già. Framingham cho thấy có những yếu tố đo được và thay đổi được, đặt nền cho y học dự phòng tim mạch hiện đại.