Câu cá nước ngọt ở ao hồ là thú ngồi yên bên mép nước, nhìn chiếc phao nhỏ và chờ nó nhúc nhích — có hôm vài phút, có hôm cả buổi không một lần cá cắn. Cái hay của nó nằm ở chính khoảng chờ: người câu học cách đọc mặt nước, đọc thời tiết và giữ tay không giật vội. Muốn chơi bền thì cần hiểu phao, mồi, giờ cá ăn, và nhất là an toàn khi ngồi lâu bên nước.
Vì sao người ta mê ngồi chờ phao
Ai từng câu đều biết cảm giác này: mắt dán vào đầu phao, mọi tiếng động khác lùi ra xa, tim đập nhanh lên mỗi khi phao rung nhẹ. Rồi phao đứng im. Lại chờ. Vòng lặp đó kéo dài hàng giờ mà người câu không thấy sốt ruột như khi chờ xe buýt, vì chờ ở đây có việc để làm: quan sát.
Người câu lâu năm hiếm khi nói về con cá to nhất. Họ kể về buổi sáng sương còn đọng trên mặt hồ, đàn cò bay ngang, cơn mưa bóng mây kéo tới bất chợt. Câu cá, theo cách đó, là cái cớ để ngồi ngoài trời nửa ngày mà không ai hỏi "đang làm gì đấy".
Ở Việt Nam, thú này có từ rất lâu. Làng quê nào cũng có cảnh trẻ con vác cần trúc ra bờ ao, người già ngồi câu bên mương. Thơ Nguyễn Khuyến có bài Thu điếu (Mùa thu câu cá) với hình ảnh "Ao thu lạnh lẽo nước trong veo / Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo" — người câu trong bài gần như không bận tâm chuyện được cá, chỉ "tựa gối buông cần lâu chẳng được".
Các kiểu câu ao hồ thường gặp
| Kiểu câu | Dụng cụ chính | Hợp với | Nhịp chờ |
|---|---|---|---|
| Câu tay, cần trúc | Cần tre/trúc, dây, phao, lưỡi | Ao làng, mương, người mới | Chờ ngắn, cá nhỏ cắn nhiều |
| Câu đài | Cần tay dài không máy, phao nhiều nấc, mồi cám | Hồ dịch vụ, hồ tự nhiên nước lặng | Chờ đọc từng nhịp nhích phao |
| Câu lăng xê (cần máy) | Cần có máy quay, chì nặng, quăng xa | Hồ rộng, sông | Chờ lâu, thường nhìn đầu cần hoặc chuông |
| Câu lục | Cần máy nhẹ, mồi giả | Cá săn mồi như cá lóc, cá chẽm hồ | Quăng liên tục, ít ngồi chờ |
Bài này tập trung vào hai kiểu đầu — kiểu "ngồi chờ phao" đúng nghĩa. Câu lục thú vị nhưng là một nhịp khác hẳn: đi bộ, quăng, thu, quăng tiếp.
Đọc phao: bài học kiên nhẫn đầu tiên
Phao là cửa sổ duy nhất người câu nhìn xuống đáy nước. Hiểu phao là hiểu được cá đang làm gì.
Các kiểu tín hiệu
- Phao rung lăn tăn: cá nhỏ rỉa mồi hoặc cá đang đánh hơi. Chưa nên giật.
- Phao nhích lên một hai nấc: với câu đài, đây thường là lúc cá đã ngậm mồi và nâng chì lên. Nhiều người coi đây là tín hiệu đẹp nhất.
- Phao chìm dứt khoát: cá ngậm mồi và kéo đi. Giật nhẹ, dứt khoát, không cần mạnh.
- Phao chạy ngang: cá ngậm mồi bơi đi, hay gặp với cá rô phi, cá chép.
Lỗi của người nóng vội
Người mới hay giật ngay khi thấy phao rung. Kết quả: lưỡi trượt khỏi miệng cá, mồi bay mất, cá cả đàn hoảng tản đi. Người câu lâu chờ tín hiệu rõ, và chấp nhận mất vài lần mồi để học nhịp của từng loại cá ở từng hồ. Không có quy tắc chung đúng mọi nơi — cá ở hồ hay bị câu thường cắn rất "khôn", chỉ nhích phao nửa nấc.
Mồi, giờ và thời tiết
Mồi
Ao hồ Việt Nam phổ biến cá rô phi, cá chép, cá trắm, cá diếc, cá mè. Mồi thường dùng là giun đất, cám trộn (cám gạo, bột ngô, bột cá, thính rang), cơm nắm, ngô luộc cho cá trắm, cá chép. Người câu đài hay tự pha mồi và giữ "công thức" riêng; có người mất cả năm thử đi thử lại mới hài lòng.
Trước khi câu, nhiều người thả một nắm mồi nhỏ xuống điểm câu gọi là "xả ổ" để kéo cá về. Thả quá nhiều thì cá no và tản đi; thả quá ít thì không đủ giữ đàn — lại là một bài toán chờ đợi.
Giờ cá ăn
Kinh nghiệm dân gian và người câu thường nói cá ăn mạnh lúc sáng sớm và chiều muộn, khi nước bớt nóng. Trưa hè nắng gắt, cá xuống chỗ sâu và mát. Trước cơn mưa, áp suất thay đổi, nhiều người thấy cá ăn rộ lên — nhưng đây là kinh nghiệm, không phải quy luật được đo chính xác.
Đọc mặt nước
Bọt khí sủi lên từng chuỗi, vệt bùn đục loang ở mép cỏ, mặt nước gợn khi không có gió — đó là dấu hiệu có cá đang ăn ở đáy. Người câu giỏi dành mười lăm phút đầu chỉ để ngồi nhìn trước khi chọn chỗ thả câu.
An toàn: phần không được bỏ qua
Câu cá trông nhẹ nhàng nhưng có ba mối nguy thật sự.
Sét
Cần câu hiện đại phần lớn làm từ sợi carbon — dẫn điện. Người ngồi giữa bãi trống bên mặt nước, tay cầm một thanh dài năm, bảy mét là mục tiêu dễ bị sét đánh. Khi nghe sấm hoặc thấy mây đen kéo tới: thu cần, hạ cần nằm xuống đất, rời khỏi mép nước và tìm chỗ trú trong nhà hoặc ô tô kín. Không trú dưới gốc cây đứng một mình.
Đường dây điện
Nhiều ao làng, mương, hồ ven đường có dây điện chạy ngang phía trên. Cần carbon chạm dây điện cao thế có thể gây chết người ngay cả khi chưa chạm hẳn. Trước khi giơ cần, luôn ngước lên nhìn.
Đuối nước
Bờ ao đất trơn sau mưa, bờ kè rêu, mép hồ dốc là nơi dễ trượt chân. Không ra câu một mình ở chỗ vắng, báo người nhà nơi mình đi, mặc áo phao khi câu trên thuyền hoặc bờ kè cao. Trẻ em đi câu luôn phải có người lớn ngồi ngay cạnh.
Luật lệ
Pháp luật về thuỷ sản cấm khai thác bằng xung điện (kích điện), chất nổ, chất độc. Đây không chỉ là chuyện luật: kích điện giết cả cá con, tôm tép, làm cạn kiệt cả một vùng nước, và đã có nhiều người tự giết mình vì điện giật. Không câu ở khu bảo tồn, khu cấm khai thác, ao hồ có chủ khi chưa được phép.
Đạo của người câu: thả lại và giữ bờ sạch
Ngày càng nhiều người câu ao hồ theo kiểu "câu rồi thả": gỡ lưỡi nhẹ tay, giữ cá trong nước càng lâu càng tốt, chụp một tấm ảnh rồi thả về. Lưỡi không ngạnh (hoặc bóp dẹt ngạnh) giúp gỡ nhanh, cá ít bị thương.
Một điều nhỏ mà nhiều người quên: cước câu bỏ lại bên bờ quấn chân chim, quấn cổ rùa, tồn tại rất lâu trong môi trường. Mang về hết dây đứt, lưỡi hỏng, túi mồi. Người câu thật sự yêu nước thì để mép hồ sạch hơn lúc mình đến.
Góc nhìn hôm nay: bắt đầu câu ao hồ
- Đi cùng người biết câu lần đầu. Một buổi ngồi cạnh người có kinh nghiệm học được nhiều hơn mười video.
- Bắt đầu ở hồ dịch vụ gần nhà: có chỗ ngồi, có mái che, an toàn hơn và cá nhiều, đỡ nản.
- Dụng cụ đơn giản: một cần tay vừa phải, phao, chì, lưỡi nhỏ. Đừng mua cả bộ đắt tiền trước khi biết mình có thích không.
- Ghi một cuốn sổ câu: ngày, giờ, thời tiết, mồi, cá gì, phao nhích ra sao. Sau vài chục buổi, bạn có bản đồ kinh nghiệm của riêng mình.
- Đặt mục tiêu khác "được nhiều cá": ngồi đủ ba tiếng không xem điện thoại, nhận ra được ba kiểu nhích phao, hoặc đơn giản là ngắm hết một buổi bình minh.
Câu hỏi thường gặp
Câu cá ao hồ nên đi giờ nào?
Theo kinh nghiệm phổ biến, sáng sớm và chiều muộn là lúc cá ăn mạnh vì nước mát. Trưa hè nắng gắt cá thường xuống chỗ sâu. Đây là kinh nghiệm chung, mỗi hồ mỗi khác nên ghi chép lại để tự rút ra nhịp riêng.
Câu đài khác câu tay thường thế nào?
Câu đài dùng cần tay dài không có máy, phao nhiều nấc rất nhạy và mồi cám pha, đọc từng nhịp nhích nhỏ của phao. Câu tay truyền thống đơn giản hơn, phao to, hợp ao làng và người mới.
Đi câu cá khi trời có sấm có nguy hiểm không?
Rất nguy hiểm. Cần carbon dẫn điện, người ngồi giữa bãi trống bên nước là mục tiêu dễ bị sét. Nghe sấm thì thu cần, rời mép nước và trú trong nhà hoặc ô tô kín, không đứng dưới cây đơn độc.
Câu cá bằng kích điện có bị cấm không?
Có. Pháp luật về thuỷ sản cấm khai thác bằng xung điện, chất nổ, chất độc. Kích điện huỷ diệt cả cá con và sinh vật khác, lại có nguy cơ điện giật chết người.
Vì sao người mới câu hay bị trượt cá?
Thường do giật quá sớm khi phao mới rung vì cá rỉa, lưỡi chưa vào miệng cá. Nên chờ tín hiệu rõ như phao nhích hẳn lên hoặc chìm dứt khoát rồi mới giật nhẹ và dứt khoát.